लिथल ऑटोनॉमस वेपन्स सिस्टिम्स (LAWS)
लिथल ऑटोनॉमस वेपन्स सिस्टिम्स (LAWS), ज्यांना "किलर रोबोट्स" म्हणूनही ओळखले जाते, ही लष्करी उपकरणे मानवी हस्तक्षेपाशिवाय स्वतंत्रपणे लक्ष्य शोधण्यासाठी, निवडण्यासाठी आणि हल्ला करण्यासाठी कृत्रिम बुद्धिमत्तेचा (AI) वापर करतात.
प्रमुख पैलू
- व्याख्या आणि स्वायत्तता: हे वेपन्स मानवी इनपुटशिवाय कार्य करण्यासाठी सक्षम असतात आणि बदलत्या वातावरणानुसार स्वतःच्या वर्तनात बदल करू शकतात.
- लक्ष्य निवड: हे सिस्टिम्स सेन्सर्स आणि अल्गोरिदमचा वापर करून जीवघेणे निर्णय घेतात, ज्याला "प्राणघातक हानीचे संपूर्ण ऑटोमेशन" मानले जाते.
- जागतिक विकास: चीन, इस्रायल, रशिया, दक्षिण कोरिया, तुर्की, यूके आणि अमेरिका यांसारखे अनेक देश या तंत्रज्ञानात गुंतवणूक करत आहेत.
- विद्यमान उदाहरणे: कारगु-II (Kargu-II) ड्रोन, साकर स्काऊट (Saker Scout), गॉस्पेल (Gospel) आणि रशियन मार्कर (Marker) ग्राऊंड रोबोट यांसारख्या प्रणाली युद्धभूमीवर प्रवेश करत आहेत.
नैतिक आणि कायदेशीर आव्हाने
- जबाबदारी (Accountability): स्वायत्त मशिनने केलेल्या बेकायदेशीर कृत्यांसाठी नेमके कोणाला जबाबदार धरले जावे, याबाबत अस्पष्टता आहे.
- भेदभाव आणि प्रमाणबद्धता: हे सिस्टिम्स सैनिक आणि नागरिक यांच्यातील फरक ओळखण्यात अपयशी ठरू शकतात, जे आंतरराष्ट्रीय मानवतावादी कायद्याच्या विरोधात आहे.
- संघर्ष वाढण्याचा धोका: AI च्या जलद निर्णयामुळे युद्धाची तीव्रता अनियंत्रितपणे आणि वेगाने वाढू शकते.
आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील चर्चा
- संयुक्त राष्ट्र (UN): संयुक्त राष्ट्राने या शस्त्रांच्या धोक्यांबाबत इशारा दिला असून त्यांच्यावर आंतरराष्ट्रीय मर्यादा आणण्यासाठी प्रयत्न सुरू आहेत.
- नियमनाची गरज: या शस्त्रांच्या अनियंत्रित विकासामुळे "युद्धातील तिसरी क्रांती" घडून येऊ शकते अशी भीती तज्ज्ञांनी व्यक्त केली असून त्यांच्यावर बंदी घालण्याची मागणी होत आहे.